Beyaz altın bir takı yıllar içinde hafifçe sararmaya başladığında çoğu kişi aldığı ürünün sahte olduğundan şüphelenir. Oysa bu değişimin nedeni çoğu zaman altının kendisi değil, yüzeyindeki ince rodyum kaplamanın zamanla aşınmasıdır.

Bu rehberde rodyum kaplamanın ne olduğunu, beyaz altına neden uygulandığını, ne zaman yenilenmesi gerektiğini ve kaplamanın ömrünü nasıl uzatabileceğinizi anlattık. Kesin bir takvim vermiyoruz; çünkü süreyi belirleyen şey takının türü ve sizin onu nasıl kullandığınızdır.

Rodyum kaplama nedir?

Rodyum kaplama, bir takının yüzeyine elektrolizle çok ince bir rodyum tabakası kaplanması işlemidir. Rodyum, platin grubundan parlak, beyaz ve sert bir metaldir. Kaplama, beyaz altına soğuk beyaz bir renk ve yüksek parlaklık kazandırır, yüzeyi günlük çiziklere karşı da bir süre korur.

Rodyum, periyodik tabloda platin grubu metalleri arasında yer alan bir elementtir. Rodyumun atom numarası 45 olarak kayıtlıdır. Doğada nadir bulunur ve genellikle platin ile nikel cevherlerinin işlenmesi sırasında yan ürün olarak elde edilir.

Kuyumculukta rodyum saf bir takı metali olarak kullanılmaz. İşlenmesi zordur ve tek başına takı yapmaya uygun değildir. Bu yüzden rodyum neredeyse her zaman bir kaplama olarak kullanılır. Kaplama kalınlığı mikron düzeyindedir; yani gözle fark edilmeyecek kadar incedir ama rengi ve parlaklığı tamamen değiştirir.

Rodyum kaplama bir alaşım değildir. Takının ayarını, milyemini ya da gramajını değiştirmez. 14 ayar bir beyaz altın yüzük kaplandıktan sonra da 14 ayar olarak kalır. Kaplama yalnızca yüzeyin rengini ve dayanıklılığını etkiler.

Beyaz altın neden rodyumla kaplanır?

Doğada beyaz altın diye bir metal yoktur. Beyaz altın, saf altının paladyum, nikel ya da gümüş gibi beyaz metallerle karıştırılmasıyla elde edilen bir alaşımdır. Bu alaşımın doğal rengi tam beyaz değil, hafif sarımsı ya da grimsidir. Rodyum kaplama bu tonu örter ve beklenen parlak beyaz görünümü verir.

Saf altın sarıdır. Ona beyaz metaller katıldıkça renk açılır, ama altının kendi sarı tonu tamamen kaybolmaz. Alaşımdaki altın oranı arttıkça sarımsı ton da belirginleşir. Türkiye'de beyaz altın takıda en çok karşılaşılan ayarlar 14 ayar = 585 milyem ve 18 ayar = 750 milyem karşılıklarıdır. 18 ayar beyaz altın, daha fazla altın içerdiği için kaplamasız hâlde 14 ayara göre biraz daha sıcak bir renk gösterebilir.

Rodyumun ikinci görevi korumadır. Altın yumuşak bir metaldir; saf altının Mohs sertliği 2,5–3 aralığındadır. Rodyum ise altından belirgin şekilde serttir. Bu sayede kaplama, ilk dönemde küçük çiziklerin alaşıma ulaşmasını bir ölçüde geciktirir.

Üçüncü bir fayda da parlaklıktır. Rodyum ışığı iyi yansıtır. Pırlanta ve beyaz topaz gibi renksiz taşların çevresinde bu parlaklık taşın daha beyaz ve canlı görünmesine yardım eder. Bu yüzden taşlı beyaz altın takıların hemen hepsi üretimden rodyumlu çıkar.

Rodyum kaplama ne kadar dayanır?

Rodyum kaplamanın ömrü tek bir rakamla söylenemez. Süreyi takının türü, cilde ve yüzeylere ne kadar sürtündüğü, kimyasallarla temas ve kaplamanın kalınlığı belirler. Her gün takılan bir yüzükte aşınma birkaç ay içinde görülebilirken, aynı özenle kullanılan bir kolye ya da küpe yıllarca iyi görünebilir.

Aşınmayı en çok sürtünme belirler. Yüzüğün iç yüzü ve alt kısmı gün boyunca direksiyona, çantaya, kapı kolu ve masaya temas eder. Bilezik ve bileklik masa kenarına sürtünür. Kolye ve küpe ise daha az temas eder. Aynı kaplama bu yüzden farklı takılarda çok farklı sürelerde incelir.

Aşağıdaki tablo, kullanım biçimine göre genel bir fikir vermek içindir. Buradaki ifadeler kesin süre değil, sıklık karşılaştırmasıdır.

Kullanıcının cildi de rol oynar. Ter, parfüm, losyon ve güneş kremi yüzeyde bir film tabakası bırakır. Bu tabaka zamanla kaplamayı matlaştırır. Havuz ve deniz suyundaki klor ile tuz da aşınmayı hızlandıran etkenler arasındadır.

Kaplamanın ilk uygulamadaki kalınlığı da önemlidir. Aynı ürün grubunda bile farklı atölyeler farklı süre ve akımla çalışır. Bu nedenle iki benzer yüzüğün kaplaması farklı sürelerde incelebilir. Bu bir kusur işareti değil, işlemin doğasıdır.

Beyaz altında rodyum ne zaman yenilenir?

Beyaz altında rodyum, yüzeyde sarımsı ya da grimsi alanlar belirmeye başladığında, parlaklık temizlikle geri gelmediğinde veya takı ölçü değişimi, onarım ya da cila gördükten sonra yenilenir. Takvime göre değil, takının görünümüne göre karar vermek en doğru yoldur. Sık takılan yüzüklerde bu ihtiyaç daha erken doğar.

Yenileme zamanını anlamak için takıyı gün ışığında beyaz bir kâğıdın üzerine koyun. Özellikle yüzüğün alt kısmına, bileziğin iç yüzüne ve kolye kilidinin çevresine bakın. Sarımsı bir ton, yamalı bir görünüm ya da diğer kısımlardan farklı renkte bir alan görüyorsanız kaplama incelmiş demektir.

Şu durumlarda yenileme düşünebilirsiniz:

• Takının bir bölümü diğer bölümlerinden daha sarı görünüyorsa.
• Evde yaptığınız yumuşak temizlik parlaklığı geri getirmiyorsa.
• Yüzüğün ölçüsü büyütüldü ya da küçültüldüyse; lehim bölgesi kaplamasız kalır.
• Kilit, tırnak ya da halka onarımı yapıldıysa.
• Derin çizikleri gidermek için cila uygulandıysa.
• Takı uzun süre kullanılmadan kaldı ve yeniden takılmaya başlanacaksa.

Bazı kişiler beyaz altının hafif sıcak tonunu sever ve kaplamayı yenilemek istemez. Bu da bir tercihtir. Kaplamanın incelmesi altına zarar vermez; yalnızca görünümü değiştirir. Ancak yüzeyde renk farkı yamalı hâle geldiyse, takı daha düzensiz görünür ve yenileme bu görüntüyü toparlar.

Rodyum kaplama kuyumcuda nasıl yapılır?

Kuyumcuda rodyum kaplama birkaç adımda yapılır: takı kontrol edilir, eski kir ve yağdan arındırılır, gerekiyorsa cilalanır, ultrasonik ve buharlı temizlikten geçirilir, ardından rodyum çözeltisinde elektrolizle kaplanır ve durulanır. İşin kalitesini en çok temizlik aşaması belirler; yağlı yüzeyde kaplama iyi tutunmaz.

İlk adım kontrol aşamasıdır. Taşların yuvasında sağlam durup durmadığına, tırnakların aşınıp aşınmadığına ve kilidin çalışıp çalışmadığına bakılır. Kaplama öncesinde bu sorunları gidermek gerekir; sonradan yapılacak bir onarım yeni kaplamayı bozar.

İkinci adım cila ve temizliktir. Yüzeydeki çizikler cila ile hafifletilir. Ardından takı ultrasonik banyoda ve buharla temizlenir, yağdan arındırılır. Kaplamanın ne kadar düzgün tutunacağı büyük ölçüde bu adıma bağlıdır.

Üçüncü adım kaplamanın kendisidir. Takı, rodyum içeren bir çözeltiye daldırılır ve düşük bir elektrik akımı uygulanır. Rodyum iyonları yüzeye çökerek ince ve eşit bir tabaka oluşturur. Ardından takı saf suyla durulanır ve kurutulur.

Taşlı takılarda ek dikkat gerekir. Pırlanta ve safir gibi taşlar bu işlemden genellikle etkilenmez. İnci, mercan, opal ve dolgu ya da yağlama işlemi görmüş bazı renkli taşlar ise ısıya, buhara ve kimyasallara duyarlı olabilir. Bu tür parçalarda usta, taşı koruyarak çalışmayı ya da kaplamayı yalnızca belirli bölgelere uygulamayı değerlendirir.

Hangi takılar rodyumla kaplanabilir?

Rodyum kaplama en çok beyaz altın takılarda kullanılır, ancak sarı altın, rose altın ve gümüş takılara da uygulanabilir. Gümüşte kaplama kararmayı geciktirir. Sarı ve rose altında ise ya parçanın tamamı beyazlatılır ya da yalnızca belirli bölgeler kaplanarak iki renkli bir görünüm elde edilir.

Beyaz altında rodyum bir tamamlayıcıdır; takının tasarlandığı görünümü verir. Sarı altında durum farklıdır. Sarı altın bir yüzüğü rodyumla kaplatırsanız beyaz görünür, ama kaplama aşındıkça altındaki sarı renk daha belirgin biçimde ortaya çıkar. Bu yüzden sarı altının tamamen beyazlatılması genellikle önerilmez.

Rose altın takılarda rodyum çoğunlukla bölgesel olarak kullanılır. Tektaş bir yüzükte gövde rose altın kalırken taşın oturduğu tırnaklar rodyumla beyazlatılabilir. Böylece renksiz taş, çevresindeki sıcak tonun yansımasını almaz ve daha beyaz görünür.

Gümüş takılarda rodyum kaplama, gümüşün havayla temas edince kararmasını geciktirir. Ancak gümüş altından yumuşak olduğu için kaplama aşındığında kararma yeniden başlar. Gümüşte de yenileme mantığı beyaz altınla aynıdır.

Taş karatı ile altın ayarı sık karıştırılır. Ayar metalin saflığını gösterirken karat, taşın ağırlığını anlatır ve sabit bir ölçüdür: 1 karat = 0,2 gram. Kaplama işlemi ne taşın karatını ne de metalin ayarını değiştirir.

Rodyum kaplamanın ömrünü uzatmak için nelere dikkat etmelisiniz?

Rodyum kaplamanın ömrünü uzatmanın yolu sürtünmeyi ve kimyasal teması azaltmaktır. Takıyı spor, temizlik, bahçe işi ve havuzdan önce çıkarın. Parfüm ve kremi takıyı takmadan önce sürün. Takıları birbirine sürtünmeyecek şekilde ayrı bölmelerde saklayın ve yalnızca ılık su ile yumuşak bir fırça kullanın.

Günlük hayatta küçük alışkanlıklar büyük fark yaratır. Aşağıdaki liste, beyaz altın bakımında en çok işe yarayan adımları özetler:

• Son takılan, ilk çıkarılan: Makyaj, parfüm ve krem bittikten sonra takıyı takın; gün sonunda ilk iş onu çıkarın.
• Kimyasallardan uzak: Çamaşır suyu, kireç çözücü ve deterjanlı işlerde takıyı çıkarın.
• Havuz ve deniz: Klor ve tuzlu su yüzeyi etkileyebilir; yüzmeden önce takıyı bırakın.
• Ayrı saklama: Sert taşlı bir takı, yanındaki parçanın kaplamasını çizebilir. Her takıyı kendi kesesinde tutun.
• Yumuşak temizlik: Ilık su, birkaç damla hafif sabun ve yumuşak bir fırça yeterlidir. Diş macunu ve karbonat gibi aşındırıcılar kullanmayın.
• Kuru bez: Temizlikten sonra takıyı hav bırakmayan yumuşak bir bezle kurulayın.

Evde parlatıcı bez kullanırken dikkatli olun. Gümüş için satılan bazı bezler hafif aşındırıcı madde içerir ve rodyum kaplamayı zamanla inceltebilir. Beyaz altın bir takıda yalnızca kuru ve temiz bir mikrofiber bez yeterlidir.

Yılda bir kez takınızı bir kuyumcuya kontrol ettirmek de altın bakımının bir parçasıdır. Bu kontrolde tırnaklar, kilit ve kaplama birlikte gözden geçirilir. Küçük bir tırnak aşınması erken fark edildiğinde taş kaybı riski de önlenir.

Tufanlar Kuyumculuk'ta beyaz altın takılar ve rodyum bakımı için ne var?

Tufanlar Kuyumculuk 1952'den beri Fethiye'de hizmet veriyor. Rodyum kaplama, cila, ölçü değişimi ve onarım işleri kendi atölyesinde yapılıyor. Beyaz altın kolye, pırlantalı ve beyaz topazlı modeller hem mağazada hem çevrimiçi incelenebiliyor; satın aldıktan sonra da takının bakımı için aynı atölyeye başvurabilirsiniz.

Beyaz altın bir kolye arıyorsanız taşlı modeller iyi bir başlangıçtır. Sade ve günlük kullanıma uygun bir seçenek olarak baget kesim pırlanta taşlı beyaz altın kolye modeline bakabilirsiniz. Taşın daha belirgin olmasını isterseniz 0,50 karat baget pırlantalı beyaz altın kolye aynı çizginin daha iddialı bir yorumudur.

Renkli taş seven okurlar için zümrüt ve pırlanta taşlı beyaz altın anturaj kolye rodyumun beyaz parlaklığı ile yeşil taşın kontrastını bir arada gösterir. Klasik bir parça isteyenler pırlanta tektaş kolye modelini inceleyebilir.

Beyaz tonlu farklı taş seçeneklerini tek yerde görmek isterseniz beyaz topaz ve pırlanta seçkisi sayfasını gezebilirsiniz. Sarı altın tarafında zincir arayanlar için 14 ayar altın halat kolye modelleri de mevcuttur.

Satış sonrası tarafta beyaz altın takınızın rodyum kaplamasının yenilenmesi, yüzük ölçüsünün değiştirilmesi, kilit ya da tırnak onarımı ve cila işlemleri atölyede yapılır. Takınızı getirdiğinizde önce durumuna bakılır; kaplamanın yenilenmesi gerekip gerekmediği size açıkça söylenir.

Kaplamayı yenilemeden önce neyi kontrol etmelisiniz?

Kaplamayı yenilemeden önce takının gerçekten beyaz altın olup olmadığını damgasından, taşların yuvasında sağlam durup durmadığını ve bir onarım ihtiyacı olup olmadığını kontrol edin. Önce onarım, sonra cila, en son rodyum sırası izlenmelidir. Böylece yeni kaplama sonradan yapılacak bir işlemle bozulmaz.

Damga, takının iç yüzünde ya da kilidinde bulunur ve ayarı gösterir. 585 ya da 750 gibi bir milyem ifadesi görürsünüz. Damgayı okuyamıyorsanız kuyumcunuzdan kontrol etmesini isteyin. Gümüş bir takıyı beyaz altın zannetmek sık yapılan bir hatadır.

Yüzük ölçüsünü değiştirmeyi düşünüyorsanız bunu kaplamadan önce söyleyin. Ölçü değişimi lehim ve cila gerektirir; önce kaplatıp sonra ölçü değiştirirseniz aynı işlemi iki kez yaptırmış olursunuz. Aynı şey kilit ve tırnak onarımları için de geçerlidir.

Son olarak beklentinizi netleştirin. Rodyum kaplama derin çizikleri tek başına gidermez; çizikler cila ile hafifletilir. Kaplama da kalıcı değildir; kullanıma bağlı olarak yeniden incelecektir. Bunu bilerek karar vermek, beyaz altın takınızla uzun yıllar rahat etmenizi sağlar.